Davlat tilida ish yuritish

Ariza

Fuqaro yoki xodimning tashkilot rahbari yoxud boshqa vakolatli shaxs nomiga muayyan bir iltimos, taklif yoki murojaatini yozma ravishda bayon qilish uchun xizmat qiladigan eng ommabop hujjat turidir.

Muhim jihatlari:

Arizaning sarlavha qismida (yuqori o‘ng burchakda) kimga (lavozimi, F.I.Sh.) va kimdan (F.I.Sh., manzili, telefon raqami) ekanligi aniq ko‘rsatilishi shart. Murojaatning maqsadi matn qismida qisqa, aniq va lo‘nda bayon etilishi kerak. Arizaga qo‘shimcha hujjatlar ilova qilinayotgan bo‘lsa, bu haqida “Ilova:” qismida aytib o‘tilishi lozim.

Bayonnoma

Yig‘ilish, majlis, anjuman va boshqa kollegial tadbirlarning borishini, unda aytilgan fikrlar va qabul qilingan qarorlarni to‘liq va izchil qayd etuvchi rasmiy hujjat.

Muhim jihatlari:

Bayonnoma yig‘ilishda qabul qilingan qarorlarga yuridik kuch beradi. Uning to‘liqligi va aniqligi uchun yig‘ilish kotibi mas’uldir. Bayonnomalar to‘liq (stenogrammaga yaqin) yoki qisqa (faqat asosiy ma’ruzalar va qarorlar) shaklda yozilishi mumkin. Rais va kotib tomonidan imzolanadi.

Bildirishnoma

Tashkilot ichidagi munosabatlarda biror voqea, topshiriq ijrosi yoki taklif haqida rahbariyatni yoxud boshqa bo‘linmani xabardor qilish, biror masalaga e’tiborni qaratish maqsadida yoziladigan xizmat hujjati.

Muhim jihatlari:

Bildirishnoma tashabbuskorlik hujjati hisoblanadi. U muammoni ko‘tarish, vaziyatni yaxshilash yoki shunchaki rahbarni o‘z vaqtida xabardor qilish uchun yoziladi. Unda bayon etilgan masalaga rahbar tomonidan rezolyutsiya qo‘yilib, ijroga qaratilishi mumkin.

Buyruq

Yakka boshchilik tamoyiliga asoslangan tashkilotlarda rahbarning o‘z vakolati doirasida qabul qiladigan va barcha xodimlar uchun ijrosi majburiy bo‘lgan eng keng tarqalgan farmoyish hujjati.

Qo‘llanilish sohalari:

Amaliyotda buyruqlar ikki katta guruhga ajratiladi: asosiy faoliyat bo‘yicha (tarkibiy o‘zgarishlar, yangi qoidalarni joriy etish, tadbir o‘tkazish) va xodimlar bo‘yicha (ishga qabul qilish, boshqa lavozimga o‘tkazish, mehnat ta’tili berish, ishdan bo‘shatish, rag‘batlantirish yoki intizomiy jazo berish).

Muhim jihatlari:

Buyruqning “ASOS:” rekviziti uning huquqiy poydevori hisoblanadi. Unda buyruq chiqarishga sabab bo‘lgan hujjat (masalan, xodimning arizasi, dalolatnoma, yuqori idora qarori) ko‘rsatiladi. Bu nizoli vaziyatlarda juda muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir buyruq bilan unga aloqador shaxslar imzo qo‘ydirib tanishtirilishi shart.

Ishonchnoma

Bir shaxs (ishonch bildiruvchi) tomonidan ikkinchi shaxsga (ishonchli vakilga) uchinchi shaxslar (masalan, bank, sud, notarius, davlat idoralari) oldida uning nomidan vakillik qilish uchun beriladigan yozma vakolat.

Muhim jihatlari:

Ishonchnomada vakilga berilayotgan vakolatlar doirasi (qanday ishlarni amalga oshira oladi) juda aniq sanab o‘tilishi shart. Amal qilish muddatini ko‘rsatish majburiydir (agar ko‘rsatilmasa, u bir yilgacha kuchda bo‘ladi). Mol-mulkka doir ishonchnomalar va boshqa ko‘plab turlari notarial tasdiqlanishi talab etiladi.

Bayondan ko‘chirma

Asl hujjat matnining muayyan bir qismi (bandi, xatboshisi) nusxasini o‘zida aks ettiruvchi va asl hujjat bilan bir xil yuridik kuchga ega bo‘lgan hujjat. Ko‘pincha asl hujjatning to‘liq mazmuni sir saqlanishi kerak bo‘lganda yoki uning faqat bir qismi zarur bo‘lganda tayyorlanadi.

Muhim jihatlari:

Ko‘chirmada hujjatning asl nomi, sanasi, raqami va kim tomonidan tasdiqlanganligi to‘liq ko‘rsatilishi shart. Ko‘chirilayotgan banddan oldingi va keyingi bandlar raqamlari ham yozilib, ularning o‘rniga ko‘p nuqta qo‘yiladi. Aslidan farqlash uchun “KO‘CHIRMA” so‘zi yozib qo‘yiladi va u tashkilot muhri bilan tasdiqlanadi.

Lavozim yo‘riqnomasi

Muayyan lavozimdagi xodimning vazifalari, huquqlari, majburiyatlari, javobgarligi va unga qo‘yiladigan malakaviy talablarni aniq belgilab beruvchi me’yoriy hujjat.

Muhim jihatlari:

Lavozim yo‘riqnomasi mehnat shartnomasining ajralmas qismi hisoblanadi. U xodimning ishini aniq mezonlar asosida baholash, mehnat nizolarini hal qilish va vazifalarni to‘g‘ri taqsimlash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. Yo‘riqnoma bilan har bir xodim ishga qabul qilinayotganda imzo qo‘ydirib tanishtirilishi shart.

Ma’lumot

Biror fakt yoki voqeani tasdiqlash, shaxs haqida biografik yoki boshqa turdagi ma’lumotlarni berish maqsadida tayyorlanadigan hujjat. Ular odatda boshqa tashkilotlarga (o‘qish joyi, bank, elchixona) taqdim etish uchun so‘raladi.

Muhim jihatlari:

Ma’lumotnomalar mazmuniga ko‘ra ikki turga bo‘linadi: xizmatga oid (ish faoliyati, loyihadagi ishtirok haqida) va shaxsiy (ish joyi, lavozimi va ish haqi haqida). U tashkilotning rasmiy blankasida tayyorlanadi, imzo va muhr bilan tasdiqlanadi.

Ma’lumotnoma (Obyektivka)

Xodim haqidagi asosiy biografik ma’lumotlar (F.I.Sh., tug‘ilgan yili va joyi, millati, ma’lumoti) va uning mehnat faoliyatini (ishlagan joylari, lavozimlari) xronologik tartibda aks ettiruvchi, shaxsiy yig‘majildda saqlanadigan jamlanma hujjat.

Qo‘llanilish sohalari:

Xodimni ishga qabul qilishda, yuqori lavozimga tayinlashda, attestatsiyadan o‘tkazishda, chet elga xizmat safariga yuborishda yoki davlat mukofotiga taqdim etishda uning shaxsi haqida to‘liq tasavvur hosil qilish uchun foydalaniladi.

Muhim jihatlari:

Ma’lumotnoma-obyektivka xodim tomonidan to‘ldiriladi va kadrlar bo‘limi xodimi tomonidan tekshirilib, tasdiqlanadi. Undagi ma’lumotlar mehnat daftarchasi va boshqa hujjatlardagi yozuvlarga to‘liq mos kelishi shart.

Mehnat shartnomasi

Xodim va ish beruvchi o‘rtasidagi munosabatlarni qonuniy tartibga soluvchi, ularning o‘zaro huquq va majburiyatlarini, mehnat shartlarini (ish haqi, ish vaqti, mehnat muhofazasi va hokazo) aniq belgilab beruvchi eng asosiy yozma kelishuv.

Muhim jihatlari:

Mehnat shartnomasi ikki nusxada tuzilib, biri xodimda, ikkinchisi ish beruvchida saqlanishi shart. Unda ko‘rsatilmagan vazifalarni xodimdan talab qilib bo‘lmaydi. Shartnoma shartlarini o‘zgartirish faqat tomonlarning o‘zaro yozma roziligi bilan amalga oshiriladi. U mehnat munosabatlarining poydevori hisoblanadi.

Ogohlantirish xati

Mehnat shartnomasini bekor qilish niyati haqida ikkinchi tomonni (xodim yoki ish beruvchini) qonunda belgilangan muddatdan oldin yozma ravishda xabardor qilish uchun yuboriladigan rasmiy hujjat.

Muhim jihatlari:

Mehnat kodeksiga ko‘ra, ish beruvchi o‘z tashabbusi bilan mehnat shartnomasini bekor qilmoqchi bo‘lsa, xodimni ma’lum muddat oldin (lavozimiga va ish stajiga qarab) ogohlantirishi shart. Xuddi shuningdek, xodim ham ishdan bo‘shash niyatida bo‘lsa, ish beruvchini odatda ikki hafta oldin yozma ariza (ogohlantirish) bilan xabardor qilishi lozim. Bu hujjat mehnat nizolarining oldini olishda muhim ahamiyatga ega.

Fuqarolik-huquqiy shartnoma

Ikki yoki undan ortiq tomonlarning o‘zaro huquq va majburiyatlarni o‘rnatish, o‘zgartirish yoki bekor qilish to‘g‘risidagi kelishuvi bo‘lib, fuqarolik va xo‘jalik munosabatlarining asosiy hujjati hisoblanadi.

Muhim jihatlari:

Shartnomaning barcha bandlari, ayniqsa, uning predmeti (nima haqidaligi), narxi, hisob-kitob tartibi va tomonlarning javobgarligi aniq va tushunarli yozilishi shart. Har qanday noaniqlik kelajakda nizolarga sabab bo‘lishi mumkin. Tomonlarning yuridik rekvizitlari (nomi, manzili, bank hisobraqami, STIR) to‘liq ko‘rsatilishi lozim.

Taqdimnoma

Xodimni yuqori lavozimga tayinlash, mukofotlash, malaka darajasini oshirish yoki intizomiy jazo berish kabi masalalarni ko‘rib chiqish uchun rahbariyat nomiga kiritiladigan rasmiy taklif yoki iltimosnoma.

Muhim jihatlari:

Taqdimnoma tashabbuskorlik hujjati bo‘lib, unda taklifning sabablari va asoslari aniq ko‘rsatilishi kerak. Masalan, xodimni rag‘batlantirishga taqdim etilayotgan bo‘lsa, uning erishgan aniq yutuqlari sanab o‘tiladi. Taqdimnomani odatda xodimning bevosita rahbari yoki bo‘linma boshlig‘i kiritadi.

Tarjimai hol

Muallifning o‘z hayot yo‘li, oilaviy ahvoli, o‘qishi va ijtimoiy-mehnat faoliyatini xronologik (izchil) tartibda bayon etuvchi rasmiy hujjat.

Qo‘llanilish sohalari:

Ishga yoki o‘qishga kirishda, yangi lavozimga tayinlanishda nomzod haqida umumiy ma’lumot olish uchun kadrlar bo‘limi tomonidan talab qilinadi va shaxsiy yig‘majildga tikib qo‘yiladi.

Muhim jihatlari:

Tarjimai hol birinchi shaxs nomidan, erkin formada, lekin voqealarni qat’iy izchillikda bayon etgan holda yoziladi. Unda muallifning tug‘ilgan yili va joyi, ota-onasi, ma’lumoti, mehnat faoliyati bosqichlari, mukofotlari, oilaviy ahvoli va yashash manzili kabi ma’lumotlar aniq sanalar bilan ko‘rsatilishi shart. Odatda qo‘lda, tahrirlarsiz, toza va bexato yozilishi talab etiladi.

Tavsifnoma

Xodimning ish faoliyati, shaxsiy va kasbiy fazilatlari, yutuq va kamchiliklari haqida uning bevosita rahbari tomonidan beriladigan rasmiy baho. Odatda boshqa ishga o‘tayotganda, attestatsiyadan o‘tkazilayotganda yoki mukofotga tavsiya etilayotganda talab qilinadi.

Muhim jihatlari:

Tavsifnoma xolis va haqqoniy ma’lumotlarga asoslanishi kerak. Unda xodimning lavozimiy vazifalarni qay darajada uddalayotgani, jamoa bilan munosabati, tashabbuskorligi va mas’uliyati kabi jihatlar yoritilishi lozim. U tashkilot rahbari tomonidan imzolanib, muhr bilan tasdiqlanadi.

Tavsiyanoma (Recommendation Letter)

Muayyan shaxsni biror lavozimga, o‘qishga yoki grantga tavsiya etish, uning nomzodini qo‘llab-quvvatlash va ijobiy sifatlarini kafolatlashga qaratilgan, ko‘pincha shaxsiy munosabatga asoslangan hujjat.

Muhim jihatlari:

Tavsifnomadan farqli o‘laroq, tavsiyanoma subyektiv va ijobiy xarakterga ega. Unda nomzodning aniq bir maqsadga (masalan, magistraturada o‘qishga) nima uchun loyiq ekani aniq misollar bilan asoslab beriladi. Tavsiya beruvchining obro‘si va uning aloqa ma’lumotlari (lavozimi, telefon raqami, e-pochta) muhim ahamiyatga ega.

Tilxat

Muayyan miqdordagi pul yoki moddiy boylikni olganlikni tasdiqlash va belgilangan muddatda qaytarib berish majburiyatini olish to‘g‘risida yoziladigan bir tomonlama qarz hujjati.

Muhim jihatlari:

Garchi qat’iy davlat standarti bilan chegaralanmagan bo‘lsa-da, uning yuridik kuchga ega bo‘lishi uchun tomonlarning (qarz oluvchi va beruvchi) to‘liq F.I.Sh., pasport ma’lumotlari va yashash manzillari, qarz miqdori (son va so‘z bilan), qaytarish muddati va sanasi aniq yozilishi shart. Guvohlar ishtirokida yozilishi uning ishonchliligini yanada oshiradi.

Xabarnoma

Tashkilotning boshqa bir yuridik yoki jismoniy shaxsga biror voqea-hodisa (masalan, yig‘ilish o‘tkazilishi, shartnoma muddati tugayotgani, qarz muddati yaqinlashgani) haqida rasman ma’lum qilish, eslatish yoki chaqirish uchun yuboradigan xizmat xati.

Muhim jihatlari:

Xabarnoma yuborilganligi fakti nizoli vaziyatlarda muhim dalil bo‘lib xizmat qilishi mumkin. Shuning uchun uni pochta orqali buyurtma xat tarzida yuborish yoki qabul qilib oluvchi shaxsga imzo qo‘ydirib topshirish tavsiya etiladi. Unda voqea yoki talabning mohiyati qisqa va aniq bayon qilinishi kerak.